We gaan bouwen, is een archeologisch onderzoek nodig?

Voordat in Nederland gebouwd mag worden, is een omgevingsvergunning nodig. Deze wordt verstrekt door de gemeente na verschillende controles. Eén van de checks is dat bekeken wordt of het gebied bekende of te verwachten archeologische waarden heeft. Dat kan betekenen dat een archeologisch onderzoek uitgevoerd moet worden.

In kaart gebracht

De meeste gemeentes hebben archeologische beleidskaarten. Met deze kaarten bepalen ze waar aanvullend onderzoek nodig is. In de beleidskaarten is vaak ook opgenomen, op welke diepte ze denken iets aan te vinden.

Onderzoek

Het eerste onderzoek dat gedaan wordt, is een bureauonderzoek. Diep in archieven graven, kan veel informatie opleveren. Bij de Rijksdienst voor cultureel erfgoed en ook in de gemeentearchieven is veel informatie te vinden. Het doel van het bureauonderzoek is in kaart brengen wat verwacht kan worden op de bouwplaats. Er wordt ook gekeken naar de kans op mogelijke schade aan aanwezig cultureel erfgoed.

Gericht graven is voorbehouden aan gecertificeerde instellingen

Indien er een reden is voor verder onderzoek, dan mag dat niet zomaar gedaan worden. De wet verbiedt gericht naar archeologisch materiaal te graven. Alleen organisaties die voldoen aan de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie en die een BRL 4000 certificaat hebben, mogen dat doen. Een voorbeeld van een zo’n organisatie is Transect archeologisch onderzoek en advies.

Booronderzoek

De eerste stap op de plaats zelf is vaak een booronderzoek. Dit wordt gebruikt om te zien of de verwachting van het bureauonderzoek klopt. Tijdens een booronderzoek worden monsters uit de bodem gehaald. Dit gaat normaal tot een diepte van vijf tot zes meter. Met speciale apparatuur kunnen dieptes van wel 12 meter gehaald worden. Dat wat in de grond zit wordt naar boven geboord en daarna gefilterd. Op die manier wordt zichtbaar wat er precies inzit. Soms wordt ook een hele kolom naar boven gehaald. Je kunt dan de verschillende bodemlagen zien. Booronderzoeken worden ook gebruikt om vindplaatsen beter in kaart te brengen.

Proefsleuvenonderzoek

Om de waarde van een vindplaats goed te bepalen, wordt vaak een proefsleuvenonderzoek gedaan. Proefsleuven worden met machines gegraven. Meestal zijn ze niet dieper dan anderhalve meter. Ongeveer tien procent van een gebied moet bekeken worden voor een betrouwbaar beeld.

Wat gebeurt na het onderzoek

Als het om een omgevingsvergunning gaat, heb je het liefst dat er weinig van waarde te vinden is. Maar wat gaat er beuren als er wel waardevol materiaal ligt? Er zijn dan twee mogelijkheden.

1. Opgraving: De eerste mogelijkheid is dat besloten wordt tot een opgraving. Afhankelijk van de omvang van het gebied, kan dit een tijdrovende procedure zijn. Het hele terrein wordt dan zorgvuldig in kaart gebracht. Alle aanwijzingen op dat er iets van waarde ligt, worden opgevolgd, gedocumenteerd en opgegraven. Het doel is dat de geschiedenis zo goed mogelijk bewaard blijft.
2. Beschermen op de plaats: De beste bescherming is vaak om vondsten op de plaats te laten liggen. Op die manier blijft de informatie voor toekomst behouden. Het kan dat speciale maatregelen genomen moeten worden. Hierbij kun je denken aan het verder ophogen van de grond, de fundering van het bouwwerk te veranderen of het hele bouwplan wat te verschuiven.