Een cleanroom: zo steriel worden onze dagelijkse producten gemaakt

Voedsel, cosmetica en biologische ontwikkelingen: bij allen is het uiterst belangrijk dat er sprake is van goede hygiëne. Door verkeerde protocollen ligt verontreiniging al snel op de loer. Daarom gelden er strenge regels omtrent de ontwikkeling en productie van bepaalde producten in ons land. Daar komt eigenlijk altijd wel het fenomeen van een cleanroom voorbij. Maar wat is dat eigenlijk, en hoe krijg je het personeel zo ver om zo zorgvuldig te werk te gaan?

Wat is een cleanroom?

Een cleanroom is een gecontroleerde, zuivere werkomgeving waarin vervuiling zo veel mogelijk wordt tegengegaan. Die vervuiling kan bestaan uit stof, vezels, fijn stof, chemische dampen of micro-organismen die aanwezig zijn in de lucht. De hoeveelheid contaminatie in een cleanroom wordt uitgedrukt in aantal deeltjes per kubieke meter van een specifieke omvang.

Een cleanroom wordt gebruikt in industrieën waarin kleine deeltjes in de lucht een nadelige impact kunnen hebben op het productieproces of het eindproduct. De ontwikkeling en retentie van deeltjes in de ruimte wordt door speciale maatregelen zorgvuldig beheerst. Afhankelijk van het gebruik variëren ze in grootte en gebruik. Doorgaans wordt dergelijke ruimte gebruikt bij de ontwikkeling en productie van halfgeleiders en geneesmiddelen. Echter worden deze technieken ook in andere industrieën toegepast, zoals de biotechnologie, optica, ruimtevaart, voedingsindustrie en biologie. Dit zorgt voor een betere controle over het productieproces, wat resulteert in veiligere producten van hogere kwaliteit. Voor de voedingsindustrie betekent dit bijvoorbeeld dat kruisbesmettingen tussen verschillende producten worden voorkomen, een houdbaarheidsdatum accuraat kan worden ingeschat en verse producten langer vers en beschermd blijven.

Zo wordt een cleanroom geclassificeerd

Niet iedere cleanroom is dus hetzelfde. Er bestaan verschillende klassen waarin de zuiverheid van een ruimte kan worden ingedeeld, afhankelijk van het maximaal toelaatbare aantal deeltjes per hoeveelheid lucht. De lucht in een cleanroom komt via speciale HEPA-filters die deeltjes opvangt vanaf 0,3 micron in grootte. In sommige gevallen moet de lucht nog zuiverder zijn en worden ULPA filters gebruikt. Afhankelijk van de hoeveelheid deeltjes wordt de ruimte ingedeeld in ISO-klasse 1 tot 9, waarbij klasse 1 het schoonst is. 

Overigens worden productieprocessen voor humane en veterinaire farmaceutische industrieën, de cosmetische industrie en de voedingsmiddelenindustrie gewaarborgd onder het kwaliteitsborgingssysteem GMP (Good Manufacturing Practises).

Het schoonhouden van een cleanroom

Alles wat je een cleanroom in brengt zal deeltjes met zich mee brengen en daardoor de cleanroom vervuilen. Het is daarom een flinke en nogal specialistische klus om een cleanroom goed en zorgvuldig te onderhouden zonder de lucht al te veel te ontreinigen. Kennis en discipline zijn van groot belang om de condities in een cleanroom in stand te houden. Het steriel houden van zo’n ruimte is altijd maatwerk, omdat het afhankelijk is van de protocollen van de opdrachtgever. Zo moeten medewerkers speciale kleding dragen die verontreinigende stof deeltjes opvangen, de cleanroom betreden via luchtsluizen, luchtdouches of speciale kleedkamers en begrijpen hoe een cleanroom werkt. De speciale kleding kan bestaan uit haarnetjes en laboratoriumjassen, maar kan ook een meerlaagse overall zijn.

Personeel dient dus kennis te hebben van de protocollen en regelgeving. Het is belangrijk dat zij bewust zijn van het feit dat hun handelen verontreiniging kan veroorzaken. Er zijn speciale cleanroom trainingen voor leidinggevenden, medewerkers en schoonmaakpersoneel. Tijdens zulke trainingen leert het personeel de theorie achter contaminatie en leren zij hoe zij steriel te werk kunnen gaan.